OWADY JADOWITE

 

Osy i szerszenie są najbardziej jadowitymi stawonogami występującymi w naszym otoczeniu. Broniąc gniazda mogą rojem zaatakować intruza, a jedna robotnica może użądlić wielokrotnie. Roje żądlących błonkówek, zwłaszcza os, były w dawnych czasach wykorzystywane do karania złoczyńców, a także do zatrzymywania i odstraszania napastników w walkach.

Po wprowadzeniu żądła do skóry ofiary, osa lub szerszeń wydziela kropelkę jadu produkowanego przez parę specjalnych gruczołów. Jad wywołuje ból w miejscu użądlenia, podrażnienie, a także zaczerwienienie skóry. Objawy użądlenia przez osę ustępują po kilkunastu minutach lub po kilku godzinach. Pojedyncze użądlenia os nie są niebezpieczne, poza oczywiście przypadkami nadwrażliwości na jad objawiającej się w postaci uczulenia. Donoszono jednak o śmierci ludzi wielokrotnie użądlonych przez szerszenie czy liczne osy.

 

Osy i szerszenie

 

Osy i szerszenie spotkać można wszędzie. Odżywiają się one wyciekającymi sokami drzew, spadzią, nektarem kwiatów. Częste są w ośrodkach wczasowych, na polach rekreacyjnych i sportowych, gdzie wybierają pokarm z odpadków żywnościowych i ze śmietników. Chętnie zaglądają też do domostw ludzkich, gdzie bywają uciążliwe, ponieważ dobierają się do owoców, soków, dżemów, a nawet i mięsa. Postacie dorosłe żywią się w zasadzie pokarmem roślinnym, ale larwom dostarczają jednak pokarmu zwierzęcego w postaci drobnych kawałków mięsa lub upolowanych owadów. W tym okresie mogą być dla nas pożyteczne, gdyż przyczyniają się do ograniczenia liczebności wielu groźnych szkodników.

Osowate (Vespidae) są w większości owadami „społecznymi” (podrodziny Vespinae i Polistinae). Królowe wydzielając feromon sterują podziałem kolonii na kasty, szczególnie w dużych gniazdach. Kolonie os społecznych składają się z płodnych samic (królowe) i samców (trutnie) oraz bezpłodnych samic, zwanych robotnicami. Społeczeństwa os nie są tak duże i nie są tak dobrze zorganizowane, jak u mrówek czy pszczół. Także różnice w wyglądzie między królową a robotnicami nie są u nich znaczne. W kolonii os można jednak zauważyć pewien podział pracy.

Społeczeństwa os są na ogół monoginiczne, tj. posiadają po jednej królowej. Jak u pszczół, królowa os (np. Paravespula) ma wokół siebie zawsze wolną przestrzeń, przynajmniej o średnicy 1 cm. Wydziela prawdopodobnie substancję, która dla robotnic jest jednocześnie i przyciągającą i odstraszającą. Zapewnia to królowej swobodne poruszanie się w przepełnionej kolonii. U innych gatunków, królowa może mocno poturbować te robotnice, które nie zdążyły ustąpić jej miejsca. Dodatkowo w ten sposób (fizycznie) królowa podtrzymuje swoją dominację w kolonii.

Do zadań robotnic należy zbieranie żywności oraz materiałów do budowy gniazda i plastrów, usuwanie gleby w celu rozbudowy gniazda, czyszczenie gniazda poprzez usuwanie z niego resztek żywności, odchodów larw, martwych robotnic i innych zanieczyszczeń. Nie wszystkie gatunki os utrzymują wzorową czystość. Robotnice z rodzaju Dolichovespula czy Vespula są raczej niechlujnymi sprzątaczkami: trupów nie wynoszą na zewnątrz, ale umieszczają w obudowie gniazda. W ich gnieździe mogą być znaczne ilości nieczystości.

Przy wejściu do gniazda dyżur pełnią strażnicy, którzy czułkami sprawdzają wchodzące owady. Przepuszczają „swoich”. Gdy zauważą obce osy lub inne owady, wprowadzają skrzydła w szybki ruch i wydają przy tym ciche dźwięki alarmujące robotnice w gnieździe i w jego pobliżu.

Robotnice zbierają pokarm tylko w ciągu dnia, a na noc większość z nich wraca do gniazda. Zbieraczki mogą poszukiwać pożywienia w dość dużej odległości od gniazda, ale najczęściej żerują w okolicy 300-500 m od gniazda. Zbieraczki niektórych gatunków łapią ofiary w locie. Są osy, które kradną owady z sieci pająków. Inne odwiedzają masowo śmietniki z odpadkami, aby tam zapolować na odpoczywające muchy. Najczęściej ofiary są zabijane poprzez ugryzienie w głowę lub w szyję. Żądlą ofiary tylko wtedy, gdy są one silne i ruchliwe. Następnie zdobycz jest oporządzana przed zaniesieniem do gniazda. Drapieżca odcina ofierze głowę i odwłok, a larwom zanosi tylko tułów. Pokarm podawany larwom robotnice przeżuwają, ale gdy go jest dużo, wtedy nie przeżuty pokarm dostarczany przez robotnice-zbieraczki przejmują inne robotnice, tuż za progiem gniazda. Niańkami są najmłodsze i najstarsze robotnice; robotnice w średnim wieku są zbieraczkami lub strażniczkami.

Są osy, jak np. osa kukułcza (V. austriaca), które nie mają robotnic. Swoje jaja królowa składa do gniazd innych os. Robotnice, którym podrzucone zostały jaja, wykarmiają larwy „pasożyta gniazdowego”.

 

Zwalczanie os i szerszeni

 

W pomieszczeniach, do których przedostały się robotnice os lub szerszeni stosowane są insektycydy o działaniu kontaktowym PERMAS 250 COMBI EC i ETHOS 10 EW, które należy nanosić na powierzchnie, na których gromadzą się osy.

Osy można przechwycić i zniszczyć za pomocą pułapek zawierających substancje wabiące, aby nie przedostawały się do przechowalni owoców, cukierni, sklepów, do zabudowań zakładów przetwórstwa spożywczego, mieszkań, szpitali i biur

WASBAG PUŁAPKA NA OSY jest plastykowym pojemnikiem zbudowanym tak, że osy wchodzą do niego chętnie, ale już wyjść z niego nie mogą. Pułapka staje się atrakcyjną dla os po wypełnieniu wodą do czerwonej linii. Znajdująca się w worku przynęta samoczynnie rozpuści się w wodzie. Wabik os nie zawiera insektycydu, jest nietrujący i całkowicie bezpieczna dla ludzi, zwierząt i środowiska. I co jest bardzo ważne - nie przyciąga do pułapki pszczół.  Wabi tylko osy i wszędobylskie muchy.

Tak przygotowaną pułapkę należy zawiesić za uchwyt znajdujący się w pokrywie w pomieszczeniach zamkniętych lub na otwartej przestrzeni, w miejscach, gdzie przebywają osy, a w szczególności pomiędzy ich gniazdem a budynkiem, do którego zalatują. Nie należy wieszać pułapek niedaleko gniazd os, gdyż robotnice poszukują pokarmu z dala od gniazd.

Miejsce wybrane do zawieszenia pułapki powinno być nasłonecznione, z dobrą wentylacją, ale nie wietrzne i znajdujące się z dala od ludzi. Pułapka na osy działa długo, przez wiele dni, dopóki w niej jest wystarczająca ilość płynu, w którym topią się robotnice os. Zapełnione pułapki należy opróżnić przed dodaniem nowej porcji świeżego płynu wabiącego. Czynność tą należy wykonać ostrożnie, gdyż w pułapce mogą być żywe osy. Zużyty płyn z osami można usunąć do pojemnika na śmieci lub dodać do kompostu.

Ładowanie...